Amerykańscy i niemieccy naukowcy przedstawili wstępne wyniki badania klinicznego dotyczącego przeszczepu kału od dawcy w celu zapobiegania chorobie przeszczep przeciwko gospodarzowi po przeszczepieniu komórek macierzystych układu krwiotwórczego w nowotworach hematologicznych. Procedura okazała się stosunkowo bezpieczna, a stopień wszczepienia mikrobioty i jej skuteczność zależały od właściwego doboru dawcy. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Nature Communications.
Ostra choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD) to powikłanie allotransplantacji komórek macierzystych układu krwiotwórczego, w którym komórki układu odpornościowego dawcy atakują tkanki biorcy, najczęściej przewód pokarmowy, wątrobę i skórę. Pomimo profilaktycznej immunosupresji, GVHD dotyka nawet połowę pacjentów, znacznie pogarszając ich stan i potencjalnie prowadząc do śmierci. Zaburzenia mikrobioty jelitowej zwiększają prawdopodobieństwo i nasilenie tego powikłania, co doprowadziło do pomysłu wykorzystania przeszczepów kału dawcy w celu jego zapobiegania. Badania pilotażowe przyniosły niejednoznaczne wyniki i miały liczne ograniczenia ze względu na dużą heterogeniczność grupy badanej i kontrolnej oraz wykorzystanie materiału pochodzącego od dawców zewnętrznych.
Armin Rashidi, kierownik poprzedniego badania z Fred Hutchinson Cancer Center, wraz z kolegami z Niemiec i Stanów Zjednoczonych postanowili przeprowadzić kolejne badanie w dwóch fazach. Pierwsza faza, której wyniki zostały już opublikowane, obejmowała wybór optymalnego dawcy do drugiej fazy – podwójnie ślepej, randomizowanej próby z grupą kontrolną placebo – oraz ocenę przyjęcia się mikrobioty dawcy i bezpieczeństwa przeszczepu.
W fazie wstępnej 20 pacjentów (mediana wieku 45 lat; 55% mężczyzn) otrzymało przeszczepy kału od trzech dawców (sześciu z pierwszego, sześciu z drugiego i ośmiu z trzeciego) doustnie w postaci kapsułek dojelitowych trzy razy dziennie przez tydzień. Leczenie rozpoczęto 19–40 (mediana 25) dni po przeszczepie komórek macierzystych układu krwiotwórczego i 2–9 (mediana 4) dni po ostatniej dawce antybiotyków. Dwóch pacjentów wymagało antybiotykoterapii w trakcie leczenia, a jeden nie dostarczył próbki kału po zakończeniu leczenia i nie został uwzględniony w analizie przeszczepu.
У большинства пациентов наблюдались преходящие легкие и умеренные желудочно-кишечные симптомы, тяжелых нежелательных явлений не было. Ограничивающая дозу токсичность была зафиксирована у двух участников, но признана не связанной с лечением. В течение 180-дневного периода наблюдений рецидив основного онкогематологического заболевания произошел у трех пациентов, один из них от него умер.
РТПХ III–IV степени развился у трех (15 процентов) участников, все они получили трансплантат фекалий от первого донора. У двух появилось изолированное поражение кожи (на 15 и 16 дни от приема первой дозы), устраненное назначением глюкокортикоидов. У одного было позднее (через 130 дней) изолированное поражение нижних отделов кишечника с тяжелой диареей, декомпенсацией многих функций, анасаркой и циркуляцией цитомегаловируса в крови — ему понадобилась длительная госпитализация и лечение руксолитинибом и экстракорпоральным фотоферезом.
Наибольшее стойкое приживление — медианно 66 процентов — по данным секвенирования кала пациентов методом дробовика продемонстрировала кишечная микробиота третьего донора. Она отличалась высоким содержанием бактерии Bifidobacterium adolescentis. Высокие уровни приживления коррелировали с более благополучными клиническими исходами. Наибольший эффект наблюдался у реципиентов с исходно скудным составом кишечной микробиоты. По итогам для рандомизированного плацебо-контролируемого этапа (планируется, что в нем примут участие более ста пациентов) был выбран только третий донор.
Таким образом, при пересадке фекалий для профилактики РТПХ после трансплантации кроветворных стволовых клеток важен основанный на доказательствах подбор донора. Сама эта процедура вполне безопасна даже с учетом сильного снижения иммунитета у подобных пациентов. Ее эффективность изучают в ходе второго этапа испытаний.
Изначально пересадку кала разработали для лечения псевдомембранозного колита, вызванного бактерией Clostridioides difficile на фоне длительной антибиотикотерапии. Подобные препараты уже одобрены к клиническому применению в Австралии и США. В экспериментах эту методику успешно тестировали для улучшения состава кишечной микробиоты после кесарева сечения, а также облегчения симптомов расстройств аутистического спектра, болезни Паркинсона и гастроэнтеропатии на фоне сахарного диабета первого типа.
