Amerykańscy i niemieccy naukowcy przedstawili wstępne wyniki badania klinicznego dotyczącego przeszczepu kału od dawcy w celu zapobiegania chorobie przeszczep przeciwko gospodarzowi po przeszczepieniu komórek macierzystych układu krwiotwórczego w nowotworach hematologicznych. Procedura okazała się stosunkowo bezpieczna, a stopień wszczepienia mikrobioty i jej skuteczność zależały od właściwego doboru dawcy. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Nature Communications.
Ostra choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD) to powikłanie allotransplantacji komórek macierzystych układu krwiotwórczego, w którym komórki układu odpornościowego dawcy atakują tkanki biorcy, najczęściej przewód pokarmowy, wątrobę i skórę. Pomimo profilaktycznej immunosupresji, GVHD dotyka nawet połowę pacjentów, znacznie pogarszając ich stan i potencjalnie prowadząc do śmierci. Zaburzenia mikrobioty jelitowej zwiększają prawdopodobieństwo i nasilenie tego powikłania, co doprowadziło do pomysłu wykorzystania przeszczepów kału dawcy w celu jego zapobiegania. Badania pilotażowe przyniosły niejednoznaczne wyniki i miały liczne ograniczenia ze względu na dużą heterogeniczność grupy badanej i kontrolnej oraz wykorzystanie materiału pochodzącego od dawców zewnętrznych.
Armin Rashidi, kierownik poprzedniego badania z Fred Hutchinson Cancer Center, wraz z kolegami z Niemiec i Stanów Zjednoczonych postanowili przeprowadzić kolejne badanie w dwóch fazach. Pierwsza faza, której wyniki zostały już opublikowane, obejmowała wybór optymalnego dawcy do drugiej fazy – podwójnie ślepej, randomizowanej próby z grupą kontrolną placebo – oraz ocenę przyjęcia się mikrobioty dawcy i bezpieczeństwa przeszczepu.
W fazie wstępnej 20 pacjentów (mediana wieku 45 lat; 55% mężczyzn) otrzymało przeszczepy kału od trzech dawców (sześciu z pierwszego, sześciu z drugiego i ośmiu z trzeciego) doustnie w postaci kapsułek dojelitowych trzy razy dziennie przez tydzień. Leczenie rozpoczęto 19–40 (mediana 25) dni po przeszczepie komórek macierzystych układu krwiotwórczego i 2–9 (mediana 4) dni po ostatniej dawce antybiotyków. Dwóch pacjentów wymagało antybiotykoterapii w trakcie leczenia, a jeden nie dostarczył próbki kału po zakończeniu leczenia i nie został uwzględniony w analizie przeszczepu.
U większości pacjentów wystąpiły przejściowe, łagodne do umiarkowanych, objawy żołądkowo-jelitowe, a nie zaobserwowano żadnych poważnych działań niepożądanych. U dwóch uczestników zgłoszono toksyczności ograniczające dawkę, które uznano za niezwiązane z leczeniem. W ciągu 180-dniowego okresu obserwacji u trzech pacjentów wystąpił nawrót pierwotnego nowotworu hematologicznego, z czego jeden zmarł w wyniku tego nawrotu.
U trzech (15%) uczestników badania rozwinęła się GVHD stopnia III–IV, z których wszyscy otrzymali przeszczep kału od pierwszego dawcy. U dwóch pacjentów wystąpiły izolowane zmiany skórne (w 15. i 16. dniu po pierwszej dawce), które ustąpiły po podaniu glikokortykosteroidów. U jednego pacjenta później (po 130 dniach) wystąpiła izolowana zmiana w dolnym odcinku jelita z ciężką biegunką, dekompensacją wieloczynnościową, anasarką i krążącym we krwi cytomegalowirusem. Pacjent wymagał długotrwałej hospitalizacji i leczenia ruksolitynibem oraz fotoferezą pozaustrojową.
Najwyższy wskaźnik trwałego przyjęcia przeszczepu – mediana 66% – na podstawie sekwencjonowania stolca pacjenta metodą shotgun, wykazano w mikrobiocie jelitowej trzeciego dawcy. Charakteryzowała się ona wysoką zawartością bakterii Bifidobacterium adolescentis. Wysokie wskaźniki przyjęcia przeszczepu korelowały z korzystniejszymi wynikami klinicznymi. Największy efekt zaobserwowano u biorców z niską wyjściową mikrobiotą jelitową. Po wynikach randomizowanej fazy kontrolowanej placebo (planowany udział ponad 100 pacjentów) do randomizowanej fazy kontrolowanej placebo wybrano tylko trzeciego dawcę.
Dlatego dobór dawców oparty na dowodach naukowych jest kluczowy w przypadku przeszczepu kału, aby zapobiec GVHD po przeszczepieniu komórek macierzystych układu krwiotwórczego. Sam zabieg jest dość bezpieczny, nawet biorąc pod uwagę poważnie osłabiony układ odpornościowy u tych pacjentów. Jego skuteczność jest badana w badaniach klinicznych II fazy.
Transplantacja kału została pierwotnie opracowana w celu leczenia rzekomobłoniastego zapalenia jelit wywołanego przez bakterię Clostridioides difficile podczas długotrwałej antybiotykoterapii. Podobne leki zostały już zatwierdzone do stosowania klinicznego w Australii i Stanach Zjednoczonych. Technika ta została pomyślnie przetestowana w eksperymentach w celu poprawy składu mikrobioty jelitowej po cięciu cesarskim, a także w celu złagodzenia objawów zaburzeń ze spektrum autyzmu, choroby Parkinsona i gastroenteropatii związanej z cukrzycą typu 1.
