Amerykańscy chirurdzy przeszczepili zmodyfikowaną genetycznie nerkę świńską mężczyźnie w końcowym stadium choroby nerek, poinformowało biuro prasowe Szpitala Ogólnego w Massachusetts. Został on czwartym żyjącym biorcą i drugim, który otrzymał narząd z 69 modyfikacjami.
Transplantacja narządów zwierzęcych (ksenotransplantacja) to jeden ze sposobów rozwiązania problemu niedoboru dawców. Aby poprawić zgodność tych narządów z organizmem ludzkim i usunąć wirusy osadzone w genomie, dokonuje się różnych modyfikacji materiału genetycznego zwierzęcia (zazwyczaj świni). Kilka firm rozwija tę technikę, a liderami w tej dziedzinie są United Therapeutics i eGenesis. Pierwszą genetycznie zmodyfikowaną nerkę świni podłączono do naczyń krwionośnych pacjenta ze śmiercią mózgu w 2021 roku, a w podobnej sytuacji przeprowadzono kompletny przeszczep w 2023 roku.
Pierwszym w pełni żywym biorcą był 62-letni Richard Slayman w marcu 2024 roku. Tatsuo Kawai, Nahel Elias i współpracownicy z Massachusetts General Hospital przeszczepili mu genetycznie zmodyfikowaną nerkę świni EGEN-2784 firmy eGenesis, która zawierała trzy rodzaje modyfikacji wpływających na 69 genów. Nerka wszczepiła się i zaczęła produkować mocz, ale Slayman zmarł dwa miesiące później – według ekspertów, bez związku z operacją.
Drugim przeszczepionym narządem była nerka UThymoKidney firmy United Therapeutics, z jedną modyfikacją, wszczepiona tkanką grasicy zwierzęcej. Chirurdzy z Instytutu Transplantologii Langone Uniwersytetu Nowojorskiego, pod kierownictwem dyrektora Roberta Montgomery'ego, przeszczepili ją w kwietniu 2024 roku 54-letniej Lisie Pisano, która kilka dni wcześniej otrzymała urządzenie wspomagające czynność lewej komory (LVAD). Narząd również się zakorzenił, ale niecałe trzy miesiące później pacjentka zmarła z powodu niewydolności serca. W grudniu 2024 roku ten sam zespół lekarzy przeszczepił genetycznie zmodyfikowaną nerkę świni UKidney (również firmy United Therapeutics) z 10 modyfikacjami 53-letniej Towanej Looney, która wcześniej oddała nerkę swojej matce. W chwili pisania tego tekstu narząd funkcjonuje, a pacjentka żyje.
Четвертым реципиентом стал 66-летний Тимоти Эндрюс (Timothy Andrews) из Нью-Гэмпшира. Он страдал терминальной болезнью почек и в течение двух с половиной лет находился на гемодиализе. Из-за этого он испытывал постоянное утомление и не мог справляться с повседневными задачами. В июле 2023 года мужчина перенес инфаркт миокарда. Дополнительную сложность представляла его группа крови 0 — по статистике, ожидание донорской почки с ней занимает 5–10 против средних 3–5 лет. Бригада специалистов из Массачусетской больницы общей практики под руководством Кавая, Элиаса, Леонардо Риельи (Leonardo Riella) и Шимула Шаха (Shimul Shah) пересадила ему свиную ГМ-почку 25 января. Вмешательство заняло 2,5 часа.
Эндрюс получил свиную почку EGEN-2784, созданную eGenesis (такую же, как у первого реципиента). В геном животного-донора с помощью технологий CRISPR-Cas и RMCE внесли модификации трех типов: нокаут трех генов синтеза гликановых антигенов, которые вызывают подострое отторжение; добавление семи человеческих трансгенов, которые регулируют процессы воспаления, врожденного иммунитета, свертывания крови и системы комплемента, чем модулируют реакцию отторжения; инактивацию 59 эндогенных свиных ретровирусов. Орган начал сразу вырабатывать мочу и функционирует нормально. Состояние пациента радикально улучшилось, в диализе он больше не нуждается, и 1 февраля его выписали из стационара. Он отметил, что чувствует себя «возрожденным».
Как и в случае с предыдущими реципиентами, вмешательство выполнили по протоколу расширенного доступа FDA, который подразумевает использование экспериментальной технологии из гуманных соображений. Массачусетская больница общей практики и eGenesis планируют еще две подобных трансплантации в текущем году. В то же время United Therapeutics, сотрудничающая с трансплантологами из NYU Langone, получила лицензию на клинические испытания своих ГМ-органов — на первом этапе в них должны принять участие шесть пациентов.
Помимо генных модификаций проводятся эксперименты по выращиванию в организме свиньи настоящей человеческой почки. Об этих технологиях можно подробно почитать в материале «О свиньях и людях».
