Zespół naukowców z Wielkiej Brytanii, Niemiec i Islandii odkrył, że amlodypina, lek na nadciśnienie, może być skuteczny w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Lek zmniejszał nadpobudliwość u szczurów z nadciśnieniem samoistnym, a także u danio pręgowanego, gdzie przenikał przez barierę krew-mózg. U ludzi amlodypina, stosowana jako lek hipotensyjny, zmniejszała wahania nastroju i zachowania ryzykowne. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Neuropsychopharmacology”.
ADHD diagnozuje się u 3-4% dzieci na całym świecie, a według rosyjskich statystyk rozpowszechnienie ADHD wśród dzieci w tym kraju sięga 16%. U większości osób objawy ADHD ustępują z czasem, ale u niektórych utrzymują się przez całe życie. Leki pierwszego rzutu przepisywane obecnie na ADHD mają działania niepożądane, w tym skłonność do nadużywania. Leki drugiego rzutu również nie są bezpieczne dla pacjentów, ale są mniej skuteczne – jedna czwarta pacjentów nie odczuwa poprawy. Dlatego wciąż trwają poszukiwania nowych metod leczenia ADHD.
Zespół naukowców z Wielkiej Brytanii, Niemiec i Islandii, pod kierownictwem Karla Æ. Karlssona z Uniwersytetu w Reykjaviku, poszukuje nowych leków na ADHD wśród tych już dostępnych na rynku. Wcześniej, w eksperymentach z nadpobudliwym danio pręgowanym z usuniętym genem adgrl3.1, naukowcy zidentyfikowali pięć substancji czynnych, które mogłyby być stosowane w leczeniu ADHD: aceklofenak, amlodypinę, doksazosynę, moksonidynę i LNP599. W nowym badaniu rozpoczęli od testowania tych substancji na nadpobudliwym modelu ssaków – szczurach z samoistnym nadciśnieniem tętniczym.
Ученые анализировали поведение спонтанно гипертензивных крыс при помощи теста «Открытое поле» (перемещение животных отслеживают на освещенной пустой арене, превышающей по размеру их привычную клетку). Животные получали один из пяти перечисленных препаратов или растворитель (контроль) внутрибрюшинно на протяжении 30 дней. Оказалось, что значимые поведенческие изменения наблюдаются только при введении амлодипина. Препарат снижал индекс гиперактивности, определяющийся пройденным расстоянием и затраченным на это временем. Остальные четыре препарата не привели к таким существенным изменениям в поведении, поэтому в дальнейших экспериментах не использовались. На следующем этапе ученые проверили влияние амлодипина на импульсивность у рыбок данио-рерио adgrl3.1−/− при помощи теста на время ответа при слежении за пятью стимулами. Как и у крыс, амлодипин эффективно устранял гиперактивное поведение у рыбок, нокаутных по гену adgrl3.1, а его эффект был сравним с действием метилфенидата.
Амлодипин входит в группу блокаторов кальциевых каналов L-типа, медленных (высокопороговых) и локализованных в основном в кардиомиоцитах и миоцитах стенки сосудов, а также в нейронах коры головного мозга. Исследователи проверили действие двенадцати других препаратов из этой группы на личинках данио-рерио adgrl3.1−/− и adgrl3.1+/+ (дикий тип) и выяснили, что хотя семь из них снижают гиперактивность, практически все они слишком токсичны и менее предсказуемы в своем влиянии на поведение рыбок. То есть эффект амлодипина вызван именно его влиянием на кальциевые каналы L-типа, но не может объясняться общими гипотензивными свойствами. Ученые также исследовали мозговую ткань личинок и взрослых рыб, получавших амлодипин перорально, и обнаружили, что препарат пересекает гематоэнцефалический барьер и подавляет экспрессию c-Fos белка в конечном мозге.
Доказав, что амлодипин влияет на гиперактивность и импульсивное поведение у крыс и рыбок данио-рерио, ученые оценили его предполагаемое влияние на мозг человека при помощи метода менделевской рандомизации — для анализа были использованы данные UK Biobank. Исследователи сверили генетическую предрасположенность к СДВГ и наличие заболеваний, для лечения которых назначается амлодипин. Оказалось, что описываемые пациентами перепады настроения и склонность к рискованному поведению и у людей исчезают на фоне приема амлодипина.
Naukowcy podkreślają, że kanały wapniowe typu L w tkance mózgowej biorą udział w regulacji aktywności neuronalnej w korze przedczołowej, a zatem mogą przyczyniać się do powstawania obwodów neuronalnych odgrywających rolę w ADHD. Amlodypina, poprzez zmianę aktywności kanałów wapniowych, wpływa na uwalnianie neuroprzekaźników dopaminy i noradrenaliny, które biorą udział w regulacji uwagi, zachowań impulsywnych i koncentracji – a wszystkie te funkcje są zaburzone w ADHD. Amlodypina jest od dawna stosowana w medycynie; jej mechanizm działania jest dobrze poznany, wykazuje niewiele interakcji z innymi lekami i jest stosunkowo bezpieczna dla pacjentów, co oznacza, że ma potencjał do zastosowania w leczeniu ADHD u ludzi.
Amlodypina nie jest pierwszym lekiem na nadciśnienie, który może stać się powszechnie przepisywanym lekiem na ADHD. W 2024 roku FDA zatwierdziła agonistę receptora α2A-adrenergicznego, klonidynę, stosowaną jako lek przeciwnadciśnieniowy w latach 60. XX wieku, do stosowania w nocnym leczeniu ADHD. W 2018 roku naukowcy wykazali, że ADHD wywołane mutacjami w genach związanych z metabotropowymi receptorami glutaminianu reaguje na leczenie fasoracetamem, lekiem przepisywanym na otępienie naczyniowe.
