Paleogenetycy przeanalizowali DNA 46 osób, których szczątki odkopano z kilku starożytnych miejsc pochówku w regionie Bajkału. Naukowcy odkryli, że ponad pięć tysięcy lat temu lokalni łowcy-zbieracze cierpieli z powodu epidemii dżumy, która stanowiła wówczas największe zagrożenie dla dzieci i młodzieży. Zostało to opisane w preprintach opublikowanych na stronie bioRxiv.org.
Badania genetyczne ostatnich lat wykazały, że ludzie cierpieli na dżumę na długo przed pierwszymi odnotowanymi pandemiami. Naukowcy odkryli już kilka przypadków zakażenia tą infekcją u ludzi w starożytności, ponad pięć tysięcy lat temu. Na przykład DNA Yersinia pestis zostało wyizolowane ze szczątków ludzi, którzy żyli około 5700–5300 lat temu w zachodniej części dzisiejszej Rosji, Azji Środkowej i regionie jeziora Bajkał.
Co więcej, w ostatnich badaniach paleogenetycy opisali kilka przypadków zakażenia dżumą wśród starożytnych mieszkańców krajów bałtyckich i Skandynawii. Na przykład, kilka lat temu naukowcy odkryli DNA dżumy Yersinia w szczątkach łowcy-zbieracza, który zmarł na terenie dzisiejszej Łotwy około 5300–5050 lat temu. Niedawno naukowcy zidentyfikowali przypadki o podobnym wieku w Niemczech i Skandynawii, a w tej drugiej znaleźli dowody na to, że dżuma miała już potencjał epidemiczny.
Naukowcy z Wielkiej Brytanii, Danii, Kanady, Rosji i Stanów Zjednoczonych, pod kierownictwem znanego paleogenetyka Eske Willersleva, powrócili do badań szczątków starożytnych łowców-zbieraczy zamieszkujących Syberię. Zsekwencjonowali DNA z kości i zębów 46 osób z neolitu, których groby odkopano na czterech cmentarzyskach w regionie Bajkału (Angary): Szumilicha (5580–5320 lat temu), Ust-Ida-I (5600–5320 lat temu), Bracki Kamień (5475–5052 lata temu) i Serowo (5290–4870 lat temu).
Naukowcy zauważyli najpierw, że odkryli stosunkowo długie, wspólne bloki sprzężeń przodków w genomach łowców-zbieraczy pochowanych w odległości około 340 kilometrów od siebie. Sugeruje to bliskie pokrewieństwo między tymi osobnikami, a także sugeruje, że starożytna populacja regionu Angara była dość mobilna. Co więcej, naukowcy odkryli, że w genomach tych osobników brakowało rozległych regionów homozygotyczności, co wskazuje na unikanie chowu wsobnego. Na podstawie tego odkrycia naukowcy oszacowali efektywną liczebność populacji lokalnych łowców-zbieraczy na około 18 219 osobników (9445–42 062 osobników przy 95-procentowym przedziale ufności).
Naukowcy odkryli, że jedna z osób pochowanych na cmentarzysku Ust-Ida-I cierpiała na brucelozę. Zidentyfikowali również DNA dżumy Yersinia w szczątkach 18 innych osób. Najwięcej próbek pochodziło ze stanowiska Ust-Ida-I, gdzie materiał genetyczny patogenu znaleziono w 12 z 31 badanych szkieletów. Po jednym przypadku znaleziono na cmentarzyskach Szumilicha i Serowo, a pozostałe cztery na cmentarzysku Bracki Kamień.
Szczegółowa analiza szczątków z wyżej wymienionych stanowisk wskazywała, że dżuma prawdopodobnie już w tym czasie powodowała epidemie. Co więcej, choroba ta prawdopodobnie stanowiła największe zagrożenie dla dzieci i młodzieży. Przykładowo, badanie materiałów z cmentarzysk w Ust-Idzie-I i Brackim Kamieniu wykazało, że szczyt śmiertelności występował wśród dzieci w wieku od 7,5 do 11 lat. Co więcej, na cmentarzyskach znajdowały się groby ze szczątkami dzieci, prawdopodobnie spokrewnionych. Na przykład na stanowisku Brackim Kamieniu archeolodzy odkopali potrójny grób zarażonych dżumą dziewczynek w wieku od czterech do dziewięciu lat. Dwie z dziewczynek były krewnymi trzeciego stopnia (prawdopodobnie kuzynkami pierwszego stopnia), a trzecia była prawdopodobnie spokrewniona z nimi poprzez linię matki (jej DNA było słabo zachowane, więc nie można tego ustalić z całą pewnością).
Naukowcy dokonali między innymi rewizji czasu dywergencji bakterii Yersinia pestis i Y. pseudotuberculosis. Według nowych szacunków, ich linie ewolucyjne rozeszły się około 9317 lat temu (7289–11 344 lat przy 95-procentowym przedziale ufności), czyli wcześniej niż dotychczas sądzono.
Paleogenetycy odkryli pałeczkę dżumy nie tylko w szczątkach starożytnych ludzi. Na przykład, naukowcy niedawno wyizolowali DNA tego patogenu z kości psa, który żył na Gotlandii około 4900–4500 lat temu.
