Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), UNICEF i globalny sojusz na rzecz szczepień Gavi wydały wspólne oświadczenie podczas Światowego Tygodnia Szczepień (24–30 kwietnia), ostrzegając, że coraz częstsze przypadki chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, stanowią coraz większe zagrożenie dla postępów w zakresie szczepień, jakie udało się osiągnąć przez dziesięciolecia.
Szczepienia to jedna z najskuteczniejszych metod walki z chorobami i zapobiegania zgonom. Według szacunków WHO, globalne kampanie szczepień w ciągu ostatniego półwiecza uratowały życie co najmniej 154 milionom ludzi, co odpowiada sześciu ofiarom śmiertelnym na minutę. Optymalne opracowanie, wdrożenie i odpowiedni zasięg szczepionek mogłyby zmniejszyć zużycie antybiotyków o 22 procent, czyli o 2,5 miliarda dawek dziennie rocznie. Jednak obecny stan szczepień jest zły.
Jak podkreślono we wspólnym oświadczeniu, epidemie chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, takich jak odra, zapalenie opon mózgowych i żółta febra, rozprzestrzeniają się na całym świecie. Rośnie również liczba przypadków zakażeń, które w wielu krajach zostały praktycznie wyeliminowane, takich jak krztusiec i błonica. Według dyrektora generalnego WHO, Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa, zagrożenie to wynika w dużej mierze ze spadku finansowania opieki zdrowotnej, a leczenie takich chorób i środki mające na celu powstrzymanie epidemii są znacznie droższe niż szczepienia. Przyczyniają się do tego również dezinformacja, wzrost populacji i kryzysy humanitarne.
Sytuacja z odrą jest szczególnie dramatyczna, ponieważ wskaźniki szczepień spadły podczas pandemii COVID-19. Liczba zachorowań w 2023 roku wzrosła o 20 procent w porównaniu z rokiem poprzednim, osiągając 10,3 miliona. Przypadki te wystąpiły w 138 krajach, z czego 61 zgłosiło poważne ogniska choroby. Gwałtownie rośnie również liczba zachorowań na zapalenie opon mózgowych i żółtą febrę, głównie na kontynencie afrykańskim – od początku roku w regionie WHO Ameryki odnotowano cztery ogniska tej ostatniej.
Co więcej, niedawna analiza 108 krajów, w których działają biura UNICEF, wykazała, że cięcia finansowe poważnie zakłóciły łańcuchy dostaw i podawania szczepionek w prawie połowie z nich. Jak zauważyła Catherine Russell, dyrektor wykonawcza UNICEF, w 2023 roku 14,5 miliona dzieci na całym świecie nie otrzyma wszystkich wymaganych szczepień, co stanowi znacznie więcej niż w latach ubiegłych. Większość tych dzieci żyje w krajach dotkniętych niestabilnością lub konfliktami zbrojnymi.
W obliczu tych wyzwań WHO, UNICEF i Gavi kontynuują prace nad zwiększeniem dostępu do szczepionek w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Każdego roku szczepionki te zapobiegają około 4,2 miliona zgonów z powodu 14 infekcji. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych typu A zostało praktycznie wyeliminowane w tzw. pasie opon mózgowo-rdzeniowych. W regionie afrykańskim, gdzie wskaźniki zachorowań na raka szyjki macicy są najwyższe na świecie, odsetek szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego wzrósł z 21 do 40% w latach 2020–2023. Wzrósł również globalny odsetek szczepień przeciwko pneumokokom. Kolejnym osiągnięciem było regionalne wprowadzenie szczepień przeciwko malarii w 20 krajach afrykańskich, a Kamerun był pierwszym krajem, który to zrobił.
Podsumowując, organizacje zaapelowały do rodziców, opinii publicznej i polityków o zwiększenie poparcia dla szczepień. Zaznaczyły, że ten środek pozostaje najlepszą inwestycją w zdrowie, generując ostatecznie 54 razy więcej funduszy niż pozyskuje. Obecnie głównym celem Gavi jest zebranie 9 miliardów dolarów na sfinansowanie kampanii mającej na celu zaszczepienie 500 milionów dzieci i uratowanie co najmniej ośmiu milionów istnień ludzkich w latach 2026-2030.
Wcześniej eksperci WHO przeprowadzili ocenę obejmującą wszystkie regiony świata i sporządzili listę 17 czynników zakaźnych, dla których opracowanie i wdrożenie szczepionek jest najwyższym priorytetem.
