Amerykańscy naukowcy przeprowadzili badanie kohortowe i odkryli, że przyjmowanie niektórych leków przeciwwirusowych stosowanych w leczeniu HIV i wirusowego zapalenia wątroby typu B wiąże się ze znacznym zmniejszeniem ryzyka rozwoju choroby Alzheimera. Raport został opublikowany w czasopiśmie „Alzheimer's & Dementia”.
Główne obszary badań w dziedzinie leczenia farmakologicznego i profilaktyki choroby Alzheimera koncentrują się na hamowaniu akumulacji beta-amyloidu w mózgu oraz zwiększaniu poziomu neuroprzekaźnika acetylocholiny poprzez hamowanie acetylocholinoesterazy (AChE). Jednocześnie zebrano liczne dowody na to, że neurozapalenie odgrywa kluczową rolę w patogenezie choroby, a jego mechanizmy mogą stanowić potencjalne cele terapeutyczne. Wcześniej zespół badawczy pod kierownictwem Jayakrishny Ambati z Uniwersytetu Kentucky wykazał, że leki przeciwwirusowe z klasy nukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy (NRTI) hamują aktywację inflamasomów NLRP3, zmniejszając reakcje zapalne, w tym te istotne w chorobie Alzheimera.
Ambati, który przeniósł się na Uniwersytet Wirginii, wraz ze swoimi współpracownikami przeanalizował związek między stosowaniem NRTI a ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera w dwóch bazach danych ubezpieczeniowych: bazie danych U.S. Veterans Health Administration (VHA) z okresu 24 lat (obejmującej około 11 milionów osób) oraz bazie danych MarketScan, obejmującej ubezpieczenia pracodawców, z okresu 14 lat (obejmującej około 158 milionów osób). Kryteria włączenia do głównych kohort obejmowały wiek 50 lat lub więcej, stosowanie NRTI w leczeniu HIV lub wirusowego zapalenia wątroby typu B oraz brak rozpoznania choroby Alzheimera. Ponad 72 000 osób z pierwszej bazy danych i ponad 199 000 z drugiej spełniło te kryteria.
Analizę statystyczną przeprowadzono z wykorzystaniem wieloczynnikowej regresji Coxa, uwzględniając czynniki demograficzne i społeczno-ekonomiczne, styl życia, uzależnienia, zaburzenia psychiczne, chorobę Parkinsona, parametry biochemiczne i choroby współistniejące. Ponieważ terapia NRTI nie była randomizowana, naukowcy przeprowadzili dodatkową analizę kohortową z dopasowaniem pod względem skłonności. Ponadto, ponieważ zgon z dowolnej przyczyny może poprzedzać diagnozę w chorobach przewlekłych, autorzy przeanalizowali dane, uwzględniając to ryzyko.
W obu bazach danych zaobserwowano związek między terapią NRTI a ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera, zależny od czasu trwania leczenia. W kohorcie VA każdy dodatkowy rok stosowania NRTI wiązał się z 4-procentową redukcją ryzyka rozwoju choroby, podczas gdy w MarketScan wynosił on 10,3%. W analizie quasi-randomizowanej związek ten był jeszcze silniejszy: w kohorcie VA zaobserwowano 6-procentową redukcję ryzyka rocznego stosowania NRTI, podczas gdy w MarketScan wynosił on 13%. Analiza uwzględniająca ryzyko zgonu wykazała 32-procentową ogólną redukcję ryzyka rozwoju choroby Alzheimera w przypadku stosowania NRTI i 37-procentową redukcję w analizie quasi-randomizowanej.
Wyniki wskazują, że stosowanie NRTI może zmniejszać ryzyko rozwoju choroby Alzheimera, prawdopodobnie poprzez hamowanie aktywacji inflamasomu. Stanowią one podstawę do testowania skuteczności hamowania inflamasomu w chorobie Alzheimera poprzez randomizowane badania kliniczne NRTI lub ich mniej toksycznych pochodnych, a także badania mechanistyczne na modelach zwierzęcych.
Wcześniej włoscy naukowcy odkryli w chmielu zwyczajnym substancje, które hamują patogenne mechanizmy rozwoju choroby Alzheimera na poziomie molekularnym, w hodowlach komórkowych i w transgenicznych modelach nicieni.
