Paleogenetycy przeanalizowali DNA dwóch starożytnych osób pochowanych w południowo-zachodniej Libii około 7200–6300 lat temu. Odkryli, że w okresie tzw. Zielonej Sahary tereny te zamieszkiwała wcześniej nieznana genetycznie populacja. Oddzieliła się ona od innych znanych populacji afrykańskich zamieszkujących południe od Sahary mniej więcej w tym samym czasie, co ludzie, którzy byli przodkami wszystkich współczesnych nie-Afrykanów. Co więcej, uzyskane dane wskazują, że hodowla zwierząt gospodarskich mogła pojawić się w tym regionie w wyniku dyfuzji kulturowej, a nie demicznej. Naukowcy piszą o tym w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Nature”.
Zmiany, które rozpoczęły się około 14 500 lat temu, sprawiły, że klimat północnej Afryki stał się zauważalnie wilgotniejszy niż obecnie. W rezultacie przez długi czas – aż do około 5000 lat temu – wiele obszarów dzisiejszej Sahary porastała trawa, krzewy i drzewa, a także istniały stałe zbiorniki wodne i różnorodna fauna. Nic więc dziwnego, że w tym okresie, często nazywanym „Zieloną Saharą”, ludzie również osiedlali się na tych obecnie jałowych terenach: najpierw jako myśliwi-zbieracze i rybacy, a później jako pasterze.
Jedno stanowisko datowane na ten okres zostało odkryte i zbadane przez archeologów w południowo-zachodniej Libii, w dolinie Takarkori. Pod nawisem skalnym naukowcy odkopali groby 15 osób (kobiet, nastolatków i dzieci, ale nie mężczyzn), które zamieszkiwały ten obszar między 8900 a 4800 lat temu, przy czym większość pochówków pochodzi z krótszego okresu – między 8300 a 5600 lat temu. Według badaczy, wcześniejsze pochówki tej grupy należą do późnej kultury łowiecko-zbieracko-rybackiej, natomiast późniejsze (po 7300 latach) do kultury pasterskiej.
Kilka lat temu paleogenetycy pracujący z materiałami z tego miejsca opublikowali pierwsze dane genetyczne dotyczące starożytnej populacji Sahary – aczkolwiek jedynie na podstawie mitochondrialnego DNA dwóch dorosłych kobiet. Teraz zespół naukowców z Niemiec, Włoch, Libii i Holandii, pod kierownictwem Johannesa Krause z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka, przedstawił znacznie bardziej pouczające dane dotyczące genomów jądrowych tych samych osób. Na podstawie datowania radiowęglowego, jedna z kobiet zmarła około 7200–6800 lat temu, a druga około 6600–6300 lat temu.
По словам исследователей, обе женщины по материнской линии принадлежали к базальной линии митохондриальной гаплогруппы N, выделившейся около 61 тысячи лет назад. Другие линии этой гаплогруппы распространились за пределами Африки в начале эпохи верхнего палеолита вместе с расселявшимися по миру сапиенсами. При анализе главных компонент частично прочитанных ядерных геномов древних людей из Ливии ученые обнаружили, что они не объединяются в кластер ни с одной ранее известной популяцией. Дальнейшие исследования показали, что генетически они ближе всего к древним людям с северо-запада Африки (современное Марокко).
По словам палеогенетиков, в так называемой зеленой Сахаре, по всей видимости, проживало население из ранее неизвестной древней популяции, которая выделилась примерно в то же время, что и предки всех современных неафриканцев, расселившихся по миру после 50 тысяч лет назад. В прочитанных геномах ученые также обнаружили небольшую примесь от неандертальцев — около 0,15 процента, что на порядок меньше, чем у неафриканцев (около 1,4–2,4 процента), но больше, чем в африканских популяциях к югу от Сахары, где неандертальская отсутствует вовсе или была принесена во время миграций последних столетий или тысячелетий.
Ученые заключили, что примерно на 93 процента происхождение древних людей из памятника Такаркори можно смоделировать из ранее неизвестной африканской популяции. А оставшуюся часть их генофонда — из древней левантийской популяции, смешение с которой обеспечило бы в том числе и неандертальскую примесь. Кроме того, полученные данные указывают на то, что население так называемой зеленой Сахары начало заниматься животноводством в результате заимствования этой инновации у других популяций, которые принесли новый способ ведения хозяйства на восток Северной Африки из Леванта больше восьми тысяч лет назад. В других регионах, в том числе в Европе, распространение сельского хозяйства происходило в основном за счет демической диффузии, то есть экспансии нового населения, которое вытесняло или ассимилировало автохтонов.
Недавно мы рассказывали, как ученые прочитали ДНК древних людей, живших на территории современных Алжира и Туниса. Ученые обнаружили, что в геноме как минимум одного человека, умершего около восьми тысяч лет назад, присутствовала примесь от европейских охотников-собирателей эпохи мезолита. Это говорит о том, что популяции охотников-собирателей Европы и Северной Африки контактировали друг с другом и обменивались генами.
