Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała raport „Ocena wpływu szczepionek na zmniejszenie oporności na antybiotyki i przepisywania antybiotyków”, w którym przedstawiła kluczowe wnioski w komunikacie prasowym. Według raportu, globalna kampania szczepień przeciwko 24 głównym patogenom mogłaby zmniejszyć zapotrzebowanie na antybiotyki o 22 procent, co odpowiada 2,5 miliardowi dawek dziennie rocznie.
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego i rozwoju, omawiane na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ. Według szacunków WHO, w 2019 roku spowodowała ona 4,9 miliona zgonów na całym świecie. Nadużywanie antybiotyków w ochronie zdrowia ludzi, weterynarii i rolnictwie jest kluczowym czynnikiem rozwoju oporności. W 2019 roku stosowanie tych leków u zwierząt spadło o 13% w porównaniu z 2017 rokiem, ale nadal wyniosło 84 500 ton. Tymczasem ich stosowanie u ludzi wzrosło o 65% w latach 2000–2015 i przewiduje się, że do 2030 roku wzrośnie trzykrotnie. Jedną z najważniejszych metod walki z opornością na antybiotyki jest zwiększenie zasięgu szczepień.
W nowym raporcie WHO zbadano potencjalne skutki 44 szczepionek przeciwko 24 głównym patogenom: 19 bakteriom, jednemu protistowi i czterem wirusom. Należą do nich Acinetobacter baumannii, Campylobacter jejuni, Clostridioides difficile, Enterococcus faecium, enterotoksyczna Escherichia coli, patogenna pozajelitowo Escherichia coli, Streptococcus grupy A, Haemophilus influenzae typu B, Helicobacter pylori, Klebsiella pneumoniae, Mycobacterium tuberculosis, Neisseria gonorrhoeae, Pseudomonas aeruginosa, niedurowe gatunki Salmonella, Salmonella paratyphoid A, Salmonella typhi, Shigella, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Plasmodium falciparum (czynnik wywołujący malarię), wirusy grypy, norowirusy, rotawirusy i wirus RS.
Szczepionki przeciwko większości tych patogenów są dostępne komercyjnie, ale niedostatecznie wykorzystywane, podczas gdy szczepionki przeciwko kilku innym są na różnym etapie rozwoju. Według WHO, odpowiednie objęcie istniejącymi szczepieniami przeciwko trzem infekcjom – pneumokokowemu zapaleniu płuc, Haemophilus influenzae typu B i durowi brzusznemu – mogłoby zapobiec 106 000 zgonów spowodowanych antybiotykoopornością rocznie. Zakończenie opracowywania i powszechne wprowadzenie nowych szczepionek przeciwko gruźlicy (już w badaniach klinicznych) i Klebsiella (we wczesnych stadiach przedklinicznych) mogłoby zwiększyć tę liczbę o 543 000. Łącznie mogłoby to zaoszczędzić ponad 37 milionów lat życia skorygowanych o niepełnosprawność rocznie, zmniejszyć koszty opieki zdrowotnej o około 32 miliardy dolarów i zapobiec utracie produktywności o prawie 26 miliardów dolarów.
Każdego roku w leczeniu tych zakażeń stosuje się 11,3 miliarda dawek antybiotyków dziennie. Przy odpowiednim zasięgu szczepień, ilość ta mogłaby zostać zmniejszona o 22 procent, co odpowiada 2,5 miliarda dawek rocznie. Opracowanie i wdrożenie szczepionek przeciw gruźlicy ma ogromne znaczenie – mogłyby one zmniejszyć zużycie tych leków o 1,2–1,9 miliarda dawek. Szczepienie przeciwko durowi brzusznemu pozwoliłoby zaoszczędzić 45 milionów dawek, przeciwko paciorkowcowemu zapaleniu płuc – 33 miliony, a przeciwko malarii – 25 milionów.
Eksperci WHO podsumowują, że w celu zwalczania oporności na antybiotyki konieczne jest podjęcie działań zapewniających globalny zasięg szczepień, także w starszych grupach wiekowych, przyspieszenie opracowywania i wprowadzania nowych szczepionek, uwzględnienie punktów końcowych związanych z opornością w badaniach klinicznych oraz terminowe gromadzenie i analizowanie danych na temat wpływu szczepień na rozprzestrzenianie się oporności i stosowanie antybiotyków.
W artykule „Koniec pięknej ery” omówiono, w jaki sposób po raz pierwszy odkryto u bakterii gen warunkujący oporność na antybiotyk stosowany w ostateczności, a także naturę oporności na antybiotyki w ogólności.
