Paleoantropolodzy przeanalizowali ząb odkryty w 1961 roku wśród materiałów pochodzących z jaskini Achsztyr na Kaukazie. Chociaż wcześniej sądzono, że ząb należał do gatunku sapiens, naukowcy odrzucili tę hipotezę. Wydaje się, że znalezisko należy do przedstawiciela wymarłej linii ewolucyjnej odrębnej od neandertalczyków. Naukowcy opublikowali swoje odkrycia w czasopiśmie „Archaeology, Ethnography, and Anthropology of Eurasia”.
Pierwsi archaiczni ludzie (Homo erectus) przybyli na Kaukaz już 1,8 miliona lat temu, co przekonująco dowodzą liczne znaleziska z Dmanisi w Gruzji. Archeolodzy odkryli jednak jak dotąd w tym regionie bardzo niewiele znalezisk antropologicznych z późniejszych epok, poprzedzających pojawienie się anatomicznie współczesnych ludzi. Istnieją jednak wyjątki. Na przykład w Jaskini Mezmajskiej, położonej w południowej części Kraju Krasnodarskiego, naukowcy odkryli szczątki trzech neandertalczyków, a nawet wyizolowano ich DNA.
Nie oznacza to jednak, że przedstawiciele innych starożytnych gatunków ludzkich nie mogli odwiedzić regionu położonego na styku Bliskiego Wschodu, Azji Środkowej i Europy. Być może informacje te zostaną teraz uzupełnione o odkrycie w jaskini Achsztyr, położonej w dzielnicy Adler w Soczi. Pierwsze prace archeologiczne w tym miejscu miały miejsce w latach 30. XX wieku pod kierownictwem znanego radzieckiego archeologa Siergieja Zamiatnina. Ekspedycja odkryła bogatą kolekcję materiałów, z których najwcześniejsze datowane są na okres mustierski, czyli środkowy paleolit.
Antropolog Alisa Zubova z Kunstkamery i jej współpracownicy z Petersburga poświęcili artykuł jednemu ze znalezisk w jaskini. Według naukowców, w 1961 roku, podczas przeglądania zbioru szczątków zwierzęcych z tego stanowiska, badacze zidentyfikowali ludzki ząb i ustalili, że należał on do przedstawiciela naszego gatunku. Jednak dostępne wówczas metody analityczne nie pozwoliły na jednoznaczne ustalenie, czy rzeczywiście tak było.
Naukowcy dokładnie przeanalizowali odkryty ząb – duży, stały drugi ząb trzonowy szczęki, należący do osoby dorosłej. Stosując różne metody, w tym analizę struktury wewnętrznej, porównali cechy morfologiczne zęba z podobnymi zębami trzonowymi pochodzącymi od przedstawicieli wielu gatunków: wczesnego i późnego sapiens, neandertalczyków, denisowian, różnych przedstawicieli środkowo- i późnoplejstoceńskich Chin, Homo erectus i innych.
Analiza wykazała, że ząb posiadał szereg archaicznych cech morfologicznych. Prawdopodobnie nie należał ani do człowieka współczesnego, ani do neandertalczyka. W Europie nie znaleziono jeszcze zębów trzonowych o podobnej budowie. Był najbardziej podobny do zęba późnoarchaicznego z Chin, a pod pewnymi względami do zęba Denisowa-4 z jaskini Ałtaj o tej samej nazwie, a także do okazu z jaskini Manot w Izraelu, którego status gatunkowy pozostaje niepewny.
Trudno wyciągać daleko idące wnioski z pojedynczego odkrycia. Naukowcy ostrożnie sugerują jednak, że być może na Kaukazie istniała jakaś archaiczna linia ewolucyjna starożytnych ludzi, która mogła mieć azjatyckie pochodzenie. Tezę tę będzie można jednak potwierdzić lub obalić dopiero po zgromadzeniu większej ilości danych.
Niedawno N+1 poinformował o pierwszej wiarygodnie potwierdzonej czaszce denisowiańskiej. W tym celu naukowcy wyizolowali mitochondrialne DNA z kamienia nazębnego tzw. Człowieka-Smoka, którego szczątki znaleziono w Harbinie. Swoje odkrycia poparli analizą starożytnych białek zachowanych w kości skroniowej tego osobnika.
