Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za rok 2024 przyznano Davidowi Bakerowi, Demisowi Hassabisowi i Johnowi Jumperowi za ich prace w dziedzinie projektowania obliczeniowego i przewidywania struktury białek. Uroczystość wręczenia nagród można obejrzeć na żywo na stronie internetowej Komitetu Noblowskiego. Oficjalny komunikat prasowy zawiera więcej szczegółów na temat badań naukowców. Uroczystość wręczenia nagród odbędzie się 10 grudnia w Sztokholmie.
Tegoroczna nagroda została przyznana za dwa różne odkrycia. Pierwsza połowa nagrody trafi do Davida Bakera z University of Washington. W 2003 roku opublikował on artykuł na temat syntezy białka, którego analogów nie ma w naturze. W swoim projekcie Baker wykorzystał program Rosetta, który przewidywał sekwencję aminokwasów białka na podstawie jego struktury trójwymiarowej. Następnie chemicy zsyntetyzowali tę sekwencję w laboratorium, tworząc sztuczne białko. Później odkryto, że metoda ta może być wykorzystana do tworzenia białek wiążących się z wstępnie wybranymi ligandami. Bakerowi udało się również zsyntetyzować kilka nienaturalnych enzymów, które katalizują retro-aldolową kondensację i reakcje otwarcia izoksazolu. Podejście Bakera stało się później znane jako projektowanie białek de novo.
Drugą połowę nagrody podzielą Demis Hassabis i John Jumper, twórcy algorytmu AlphaFold. Hassabis założył firmę DeepMind, która opracowała oprogramowanie do przewidywania struktury białka na podstawie sekwencji aminokwasowej. W 2018 roku jego zespół wygrał międzynarodowy konkurs CASP w dziedzinie modelowania strukturalnego białek. Algorytm uczenia maszynowego Hassabisa, AlphaFold, przewidział trójwymiarowe struktury białek z rekordową dokładnością: uzyskane struktury były zgodne z eksperymentalnie uzyskanymi strukturami w około 60 procentach.
W 2020 roku Hassabis wraz z Johnem Jumperem, który dołączył do zespołu programistów, zaprezentowali drugą wersję algorytmu AlphaFold 2 na konkursie. Działał on jeszcze lepiej: uzyskane struktury były praktycznie nieodróżnialne od tych uzyskanych za pomocą pracochłonnej krystalografii rentgenowskiej. W ten sposób naukowcom udało się rozwiązać jeden z najważniejszych problemów biochemii: nauczyli się wiarygodnie przewidywać struktury białek na podstawie ich sekwencji aminokwasowej. Więcej o działaniu AlphaFold można przeczytać w naszym artykule „Wróżenie z wykorzystaniem gruntów proteinowych”.
W tym roku prognoza Clarivate się sprawdziła: laureaci znaleźli się na liście najczęściej cytowanych naukowców. Trafili na nią również Kazunari Dohman, badacz fotokatalitycznego rozszczepiania wody. Trzecie miejsce zajęli Roberto Car i Michele Parrinello, którzy opracowali jedną z najpopularniejszych metod obliczania dynamiki molekularnej. Więcej o pozostałych tegorocznych nominowanych można przeczytać w artykule „Kolejka po Nagrodę Nobla”.
W 2023 roku Nagrodę Nobla otrzymało trzech naukowców: Moungi Bawendi, Louis Bruce i Aleksiej Ekimow. Otrzymali oni nagrodę za odkrycie i badania kropek kwantowych – krystalicznych cząstek półprzewodnikowych o średnicy kilku nanometrów. O pracy każdego z laureatów pisaliśmy szczegółowo w artykule „Schrödinger w telewizji”.
W 2022 roku nagrodę podzielili Caroline Bertozzi, Morten Møldahl i Barry Sharpless. Opracowali oni reakcje kliknięcia – transformacje organiczne zachodzące z bardzo wysoką wydajnością i niewymagające skomplikowanych technik eksperymentalnych. O tym, jak laureaci odkryli reakcje kliknięcia, a następnie zastosowali je do badania błon komórkowych, można przeczytać w naszym artykule „Click and Done”.
