Przegląd systematyczny i metaanaliza 68 badań z udziałem ponad 9500 uczestników wykazały, że antagoniści dopaminy pierwszej generacji, tacy jak haloperidol i flufenazyna, a także klozapina o działaniu antycholinergicznym, były mniej skuteczne niż inne leki w spowalnianiu spadku funkcji poznawczych u pacjentów z psychozą. Naukowcy nie stwierdzili jednak istotnych różnic między tymi lekami. Wyniki opublikowano w czasopiśmie JAMA Psychiatry.
Zaburzenia funkcji poznawczych stanowią niezależny, kluczowy element zaburzeń ze spektrum schizofrenii. Odgrywają one istotną rolę w przebiegu choroby i znacząco wpływają na jakość życia pacjentów. W szczególności pacjenci doświadczają zaburzeń uwagi, koncentracji i pamięci.
Dostępne leki przeciwpsychotyczne wywierają zróżnicowany wpływ na funkcje poznawcze u pacjentów ze schizofrenią. Na przykład, niektóre leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji, takie jak haloperydol, wykazują bardziej pozytywny wpływ na funkcje poznawcze niż leki przeciwpsychotyczne pierwszej generacji. Jednak większość wcześniejszych przeglądów i metaanaliz charakteryzowała się ograniczoną trafnością, uwzględnieniem nowych leków i jakością metodologiczną.
Zespół naukowców pod kierownictwem Stefana Leuchta z Wydziału Medycznego Politechniki Monachijskiej przeprowadził systematyczny przegląd i metaanalizę najnowszych badań dotyczących wpływu leków przeciwpsychotycznych na funkcje poznawcze. Analiza objęła 68 badań, w których wzięło udział łącznie 9526 osób. Badania opublikowano w latach 1958–2022, a średni czas trwania badania wynosił 12 tygodni. Średni wiek uczestników wynosił 35,1 lat, 70% stanowili mężczyźni, a 30% kobiety.
Pierwotna analiza nie wykazała wyraźnych różnic w wpływie leków przeciwpsychotycznych na funkcje poznawcze. Ogólnie rzecz biorąc, molindon i tiorydazyna uzyskały lepsze wyniki w ocenie funkcji poznawczych u pacjentów. Jednak wyniki dla obu leków opierały się na pojedynczym badaniu, każde z małą próbą. Podobnie, chloropromazyna również wykazywała pozytywny wpływ na funkcje poznawcze u pacjentów, chociaż całkowita liczba uczestników była niewielka. Z kolei klozapina, flufenazyna i haloperydol dawały najgorsze wyniki i wiązały się z gorszą sprawnością poznawczą. Wyniki te pozostały niezmienione w większości metaregresji i analiz wrażliwości.
Analiza wtórna wykazała, że molindon i tiorydazyna wiązały się z pozytywnym wpływem na szybkość przetwarzania, podczas gdy brekspiprazol wiązał się z niewielkim pozytywnym wpływem na uczenie się wzrokowe. Paliperidon może wiązać się z poprawą funkcji poznawczych w uczeniu się werbalnym. Haloperidol, flufenazyna i klozapina ponownie jednak konsekwentnie zajmowały niższe pozycje w różnych domenach poznawczych.
Autorzy przyznają, że wyniki tej metaanalizy nie pozwalają na rekomendowanie konkretnego leku przeciwpsychotycznego w leczeniu zaburzeń poznawczych w schizofrenii. Należy jednak unikać blokerów dopaminy pierwszej generacji, takich jak haloperydol lub flufenazyna, oraz leku antycholinergicznego – klozapiny. Konieczne jest jednak udoskonalenie metodologii badań klinicznych w tym obszarze (np. opracowanie kompleksowej, standaryzowanej oceny funkcjonowania poznawczego), aby zapewnić większą wiarygodność metaanaliz i przeglądów.
Więcej na temat schizofrenii i postępów medycyny w jej leczeniu można przeczytać w artykule „Złodziej umysłu”.
