Amerykańscy, brytyjscy i kuwejccy naukowcy przeprowadzili metaanalizę prospektywnych kohort i odkryli, że regularne spożywanie frytek, ale nie innych dań ziemniaczanych, wiązało się z zależnym od dawki wzrostem ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie BMJ.
Ziemniaki są trzecią najczęściej spożywaną rośliną uprawną (i pierwszą wśród roślin uprawnych innych niż zboża). Podobnie jak inne warzywa, zawierają różnorodne składniki odżywcze (witaminy, mikroelementy, błonnik pokarmowy, polifenole). Jednak ze względu na wysoką zawartość skrobi, mają wysoki indeks i ładunek glikemiczny. Różne metody gotowania mogą obniżyć zawartość mikroelementów i prowadzić do powstawania niebezpiecznych związków. Wszystko to budzi obawy dotyczące potencjalnego negatywnego wpływu spożycia ziemniaków na zdrowie, ale kwestia ta nie została wystarczająco zbadana.
Walter Willett z Harvard T.H. Chan School of Public Health i współpracownicy wykorzystali dane ponad 205 000 dorosłych uczestników z prospektywnych kohort amerykańskich NHS (1984–2020), NHS II (1991–2021) i HPFS (1986–2018). Nie mieli oni raka, dusznicy bolesnej, zawałów serca, udarów, pomostowania aortalno-wieńcowego ani cukrzycy w momencie włączenia do badania, a pełne dane dotyczące ich diety zbierano co 2–4 lata obserwacji (łącznie 5,1755 mln osobolat). Spożycie ziemniaków i produktów ziemniaczanych podzielono na dziewięć kategorii, od „nigdy lub rzadziej niż raz w miesiącu” do „sześciu lub więcej porcji dziennie”. Porcję zdefiniowano jako średniej wielkości ziemniaka, równoważną ilość puree ziemniaczanego i 115–170 gramów frytek. Chipsy nie zostały uwzględnione w analizie, ponieważ kwestionariusze łączyły chipsy ziemniaczane i kukurydziane. Dane przetworzono przy użyciu modeli proporcjonalnego ryzyka Coxa, dostosowując je do czynników zakłócających.
Naukowcy przeprowadzili również metaanalizę publikacji na ten temat z baz danych PubMed/Medline, Web of Science i Embase do lipca 2024 roku. Uwzględnili 10 prospektywnych badań kohortowych, do których dodano trzy wyżej wymienione kohorty. Pięć z nich pochodziło ze Stanów Zjednoczonych, cztery z Europy, a po dwie z Azji i Australii. Trzy badania obejmowały wyłącznie kobiety, jedno wyłącznie mężczyzn, a pozostałe osoby obu płci. Łączna liczba uczestników przekroczyła 587 000, a okres obserwacji wynosił od czterech do 27 lat.
W okresie obserwacji cukrzyca typu 2 rozwinęła się u prawie 22 300 uczestników w trzech amerykańskich kohortach. Analiza amerykańskich kohort wykazała, że na każde trzy porcje tygodniowo spożywanych dowolnych ziemniaków ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 wzrastało o 5%. Wzrost ten był napędzany przez frytki, przy czym każde trzy porcje tygodniowo zwiększające spożycie wiązało się z 20-procentowym wzrostem ryzyka. Spożycie pieczonych, gotowanych i puree ziemniaczanych nie było istotnie związane z ryzykiem. Naukowcy obliczyli również, że zastąpienie trzech porcji ziemniaków tygodniowo produktami pełnoziarnistymi o podobnej zawartości kalorii (ale nie białym ryżem) może zmniejszyć ryzyko cukrzycy o 8 procent w przypadku ziemniaków ogółem, o 4 procent w przypadku pieczonych, gotowanych i puree ziemniaczanych i o 19 procent w przypadku frytek.
W 13 globalnych kohortach objętych metaanalizą cukrzycę typu 2 zdiagnozowano u 43 500 uczestników, a wyniki były podobne. Każde trzy porcje tygodniowo spożywane w postaci dowolnych ziemniaków zwiększały ryzyko rozwoju cukrzycy o trzy procent, a każde trzy porcje tygodniowo spożywane w postaci smażonych ziemniaków, w tym frytek, zwiększały ryzyko o 16 procent. Zastąpienie trzech porcji tygodniowo dowolnych, niesmażonych i smażonych ziemniaków produktami pełnoziarnistymi zmniejszyło ryzyko rozwoju choroby odpowiednio o siedem, pięć i 17 procent.
Zatem regularne spożywanie frytek, ale nie pieczonych, gotowanych ani puree ziemniaczanego, wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Ryzyko to zależy od tego, co dana osoba je zamiast ziemniaków: zmniejsza się w przypadku produktów pełnoziarnistych i nieznacznie wzrasta w przypadku białego ryżu.
Wcześniej norwescy naukowcy przeprowadzili długoterminowe prospektywne badanie kohortowe i odkryli, że częste spożywanie ziemniaków, głównie gotowanych, wiąże się ze znacznym obniżeniem ogólnej śmiertelności oraz śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych.
