Paleopatolodzy zbadali szkielet dorosłego mężczyzny, odkopany na średniowiecznej nekropolii wiejskiej w Cheshire. Naukowcy ustalili, że szczątki należały do mężczyzny, któremu prawdopodobnie amputowano lewą rękę za życia. Przeszedł on pomyślnie operację i po wyzdrowieniu najwyraźniej nadal używał obu rąk w życiu codziennym, jak wynika z artykułu opublikowanego w International Journal of Paleopathology.
Amputacja to najstarszy udokumentowany zabieg chirurgiczny, którego najwcześniejszy przykład pochodzi z górnego paleolitu. W 2022 roku paleoantropolodzy opisali szczątki młodego mężczyzny w wieku 19–20 lat, znalezione w Kalimantanie. Około 30 000 lat temu, jako nastolatek, temu osobnikowi amputowano część lewej nogi, a zabieg przeprowadzono niezwykle sprawnie: nie zmarł on z powodu utraty krwi ani infekcji.
W późniejszych epokach kończyny były również często amputowane w różnych starożytnych społeczeństwach, nie tylko z powodu choroby lub urazu, ale także w ramach praktyk rytualnych lub jako kara za przestępstwa. Przykłady tych ostatnich, w szczególności, odnaleziono w Chinach, gdzie w starożytności kończyny amputowano za przewinienia.
Tym razem naukowcy opisali przykład udanej amputacji kończyny wykonanej w średniowiecznej Europie. Satu Valoriani, wraz z kolegami z Uniwersytetu Johna Mooresa w Liverpoolu, zbadał liczne szczątki odkryte przez archeologów w Cheshire. Odkryli ponad 800 grobów w wiosce Polton, na przedmieściach Chester, prawdopodobnie datowanych na początek XIII lub koniec XVI wieku n.e.
Naukowcy skupili swoją uwagę na szkielecie osoby dorosłej, najwyraźniej pochowanej owiniętej w całun. Szczątki należały do mężczyzny w średnim wieku, który żył około 33–42 lat. Naukowcy zauważyli brak lewej ręki mężczyzny. Archeolodzy nie znaleźli jednak dowodów na to, że kości te zniknęły z grobu z powodu późniejszych uszkodzeń.
Paleopatolodzy przeanalizowali szczątki i doszli do wniosku, że brak dłoni najprawdopodobniej nie wynika z acheirii – anomalii rozwojowej, w której dziecko częściowo lub całkowicie nie ma jednej lub obu dłoni. Potwierdzają to w szczególności ślady na kościach przedramienia w miejscach przyczepów mięśni i ścięgien. Najprawdopodobniej mężczyzna miał amputowaną część kończyny, i to na długo przed śmiercią. Na przykład, końce kości promieniowej i łokciowej wykazują dobrze wygojone powierzchnie, bez widocznych śladów narzędzi użytych podczas operacji.
Pomimo niepełnosprawności mężczyzna, który prawdopodobnie mieszkał na wsi, kontynuował pewną aktywność fizyczną po rekonwalescencji po operacji. Na przykład, kości jego lewego ramienia nie wykazywały oznak osteopenii – stanu, w którym następuje zmniejszenie gęstości kości, co występowałoby u osoby nieużywającej kończyny. Według naukowców, jest to rzadki przykład średniowiecznego Bryta, który przeżył amputację – operację, która przed upowszechnieniem się antyseptycznych technik chirurgicznych w ponad połowie przypadków kończyła się zgonem.
Od czasów starożytnych ludzie wykonywali inne zabiegi chirurgiczne, w tym trepanację czaszek. Więcej o tym, jak i dlaczego to robili, można przeczytać w naszym artykule „Z otworem po lewej stronie”.
