Plazmafereza działa w następujący sposób: krew pobiera się z jednego ramienia, osocze – płynna część krwi zawierająca białka, tłuszcze i inne substancje – jest oddzielane, przepuszczane przez specjalne filtry lub adsorbery, a następnie oczyszczone z powrotem do organizmu. Na Uniwersytecie Drezdeńskim takie zabiegi wykonuje się nawet 10 000 razy rocznie. Naukowcy postanowili przetestować nie tylko standardowe wskaźniki skuteczności zabiegu, ale także zbadać skład substancji, które urządzenie wyodrębnia z krwi i akumuluje we frakcji oddzielonej po filtracji.
Naukowcy interesowali się dwiema klasami zanieczyszczeń, które obecnie występują niemal wszędzie: PFAS oraz mikro- i nanoplastikami. PFAS są wykorzystywane w produkcji powłok nieprzywierających, odzieży hydrofobowej, opakowań i wielu innych materiałów. Związki te nazywane są „wiecznymi chemikaliami” ze względu na ich wysoką stabilność – niektóre mogą przetrwać w organizmie człowieka przez wiele lat. Mikroplastiki natomiast znajdują się we krwi, łożysku, płucach i innych tkankach ludzkich. Ich długoterminowy wpływ na zdrowie jest wciąż badany.
Zakłada się, że zanieczyszczenia przemieszczają się przez organizm wraz z cząsteczkami tłuszczu i białka we krwi. Cząsteczki PFAS i mikroplastiku mogą zostać pokryte „koroną” z białek i lipidów osocza – otoczką, która tworzy się wokół obcych cząsteczek w organizmie.
Ta powłoka pozwala cząsteczkom pozostać w krwiobiegu dłużej. Wiadomo, że niektóre PFAS wiążą się z lipoproteinami – kompleksami transportującymi tłuszcze i cholesterol. Naukowcy postawili hipotezę, że jeśli urządzenie usuwa lipoproteiny z krwi, może również wychwytywać niektóre z zanieczyszczeń z nimi związanych.
Aby zweryfikować tę hipotezę, zespół przeanalizował próbki krwi pobrane od pacjentów przed i po zabiegu. Badanie objęło 34 osoby poddane plazmaferezie z przyczyn medycznych. Po zabiegu, zgodnie z oczekiwaniami, poziom lipoprotein o niskiej gęstości (LDL), lipoproteiny (a) oraz markerów stanu zapalnego spadł. Jednak dodatkowa analiza spektrometrią mas wykazała, że zabieg wpłynął również na stężenie niektórych PFAS. W jednym zestawie próbek (14 pacjentów) poziom poszczególnych związków spadł nawet o 25%.
Niezależne laboratorium, które przebadało próbki pobrane od czterech osób, odnotowało bardziej znaczącą redukcję – w niektórych przypadkach nawet do 75,8%. Te same rodzaje PFAS wykryto w płynie pobranym przez maszynę po filtracji, co wskazuje na ich usunięcie z krwiobiegu.
Sytuacja z mikroplastikiem jest bardziej złożona. W niektórych próbkach krwi procedura spowodowała obniżenie poziomu niektórych polimerów, takich jak polietylen i polichlorek winylu, ale zmiany te nie były spójne dla różnych rodzajów plastiku. W niewielkim eksperymencie z udziałem czterech pacjentów, metoda zliczania nanocząstek wykazała średnią redukcję o około 70%, ale naukowcy zauważają, że zastosowany test wykrywa nie tylko plastik, dlatego dane te wymagają potwierdzenia innymi metodami. W dwóch przypadkach zastosowano dodatkowy system adsorpcyjny do wykrycia usunięcia niektórych rodzajów polimerów, ale wielkość próbki była zbyt mała, aby można było wyciągnąć ostateczne wnioski.
Naukowcy otrzymali również potwierdzenie, że mikroplastik można znaleźć nie tylko we krwi, ale również w tkankach ludzkich.
Za pomocą spektroskopii Ramana wykryli cząsteczki polistyrenu w tkance powieki. Wskazuje to, że cząsteczki plastiku mogą pozostawać w organizmie, a nie tylko krążyć w krwiobiegu. Nie wiadomo jeszcze, czy plazmafereza może wpływać na takie nagromadzenia w tkankach.
Autorzy badania podkreślają, że wyników nie należy traktować jako dowodu na istnienie „procedury detoksykacyjnej” polegającej na usuwaniu szkodliwych cząsteczek. Próbka pacjentów była niewielka, a sama metoda oczyszczania usuwa toksyny jedynie z krwiobiegu. Naukowcy nie wiedzą, jak długo utrzymuje się efekt po zabiegu ani czy zanieczyszczenia są ponownie przenoszone z tkanek do krwiobiegu. Niemniej jednak badanie pomaga lepiej zrozumieć, jak zanieczyszczenia rozprowadzane są w organizmie.
